Werke! Tot je su gek wurde fan de pyne…

(Column) DOKKUM – Fanmiddag is myn maat in bange tyden weest. Sundagmiddagborrel. En niet smoor, hoor. Dat kin niet meer. Suas veul andere dingen òk niet meer kinne. Ik zit hier nou in de luiwammesstoel en kiek naar Youtube. Footloose fan, ik weet ’t niet. Mar ik weet wel dat die Patrick Swayze òk al lang vergeten is, su stadich an. Wat ’n muziekkennis, niet? En vroegahh was ik radiodj. NOU.

En as ik die clip, ’n monsterclip destiids, veerder út kiek dan bedenk ik my dat de tiid wel heul snel verandert. Ik wurd d’r moed fan en eilikst wil ik wel op béd. Mar ’t is nog licht. Wat is d’r veul gebeurd. En wat had ik veul ambiesjes. En wat is dér fan terecht kommen? Ik verwachtte d’r vroeger niet veul fan mar, ik bin niet ontevreden. Ik was twaalf en brak myn heup ( ,,Beginst dér nou weer over? ” Ja! An de bútenkant siet gienien dat ik ’n prothese hew dus, maak ik ’t kenbaar. Tot vervelenst toe.) En nim fan my an dat dat ongeval in ’t suptropisch zwembad in Joure myn leven volledig op ‘e kop zet hewt. En búten de kanker en hart- en vaatziekten om is ’t wel ien van de meest veurkommende redenen werom ouwere ménsen niet meer thús woane kinne. Dus alá Mart Smeets: Mag ik dat zeggen? Ja, dat mag ik zeggen.

Ik had niet suveul te verwachten dus op jonge leeftiid. Al was ik ’n veulbelovend kien. Op de lagere skoal kon ik in klas vier alles út myn hoofd. Niet ’n letter in ’t skrift. Myn moeke wuu dat ik naar speciaal onderwiis ging. De skoalmeester zag myn talent: Over naar klas vijf. Na de basisskoal in de fakaansje ging ’t mis. Met de buurtvereniging te zwemmen in ien fan de eerste suptropische zwembaden in Fryslân, Joure. Der brak ik myn heup. 1986 was dat. Ik sil jim ’t heule verloop mar bespare mar, op later leeftiid bin ik veur gek verklaard en d’r is tot myn dertigste niet medisch ingrepen deurdat ik te jong was veur ’n heupprothese. Ik bin d’r psychisch fan naar de bliksem gaan. Ik hew der ’s wat over skreven. Lees: http://www.harpoenmedia.nl/nieuwsberichten/2020/coronacrisis-vreselijk-maar-blijf-relativeren/

As je op jonge leeftiid psychisch naar de bliksum gaan wurd dat gauw relateerd an drank, drugs en geweld in de húshâlding. ‘T is by voorbaat òk vaak je eigen skuld. Ik hew dat voeld, heul dúdelik. Ik hoefde mar naar ’n pilske te kieken: ,,Ja, siest wel? Die kreupele is niet skuuw veur de drank.” ,,Ooh ja, syn ouwelui binne òk útmekaar. Logisch.” Ik was fiiftjen en had myn eerste bybaantsje: Enna Aerosols, lopendebandmedewerker. Per dienst acht uren staan. De heule seumerfakaansje. Op kapotte heup, hè. Ik genoat fan ’t werk. Derna naast skoal: C1000 supermarkten: Vakkenvuller, magazijnmedewerker, embalagemedewerker, schoonmaker en slagerijmedewerker. Fan ’s morgens seuven tot einde koopavond en dan nog even dweile door de winkel. Lopend en staand, dames en heren… op ’n kapotte heup. Bij de boer op ’t land, krúpende, tijgerslúpende wiis bollen rape en wurtels trekke. Broken heup, hè?

Snackbarmedewerker op Ameland. Negen tot twaalf uren per dag staan, op ’n kapotte heup. Dat kin hier allemaal in Nederland. Vervolgens studere in Groningen. Met de bus en de trein reize. ‘T invalidezitplak was altiid bezet deur su’n k*t (mede-)student. Ik was òk twintig dus, voor my ging’n ze sekers niet staan. Út pure verveling na ’t afkeuren mar as frijwiliger an ’t werk by Noardeast-Fryslân’s grutsk: http://www.rtvnof.nl. En vervolgens een kortdurende carriére by de NCRV maar, das niet noemenswaardig.

In de tekst achter de link die ik jim krekt leze laten hew, staat dat ik opnomm’n weest bin in de GGZ. Das òk niet verwonderlik, wel?

Ik hew myself in die inrichting ien ding belooft (en dat moest òk wel): ,,Harmen, astou hier wegkomst dan silst ’n betere boekhouwer wurde mutte dan die fan de belastingdienst en ’t UWV bymekaar. Bovendien must ’n betere jurist wurde dan die fan de Jeugdzorg en Veilig Thuis anders, kinstou wel fluite naar dien toekomstig gewenste kienders en sille de handlangers fan de overhied dy altiid verlinke.”

En ik hew ’t weten: Veilig thuis hewt my screend tot op de bilnaad. Ongenadich. Ik hew DNA afstaan mutt’n om te sien of myn dochter myn dochter wel of niet was dus, de controle is compleet. En ik wurd nog steeds afrekend op de hoeveelhied frije tiid die ik hew en wat ik eventueel naast myn útkering by klus.

Deze wetenskap leert my dat ik ’t goed sien hew der in Franeker: Ik wurd fanaf ’t moment dat ik myn dna inleverd hew en metwerk an gesprekken met ’n maatskappelik werker, niet meer lastig vallen deur instaansjes. En ik hew d’r veur sorgt dat ze my in bijna heul Nederlân by naam kinne. Mar hewwe jim hierboven ien strafbaar feit fan my constatere kinn’n? Ik hou niks voor jim achter, heur. En as jim fragen hewwe dan bel je my even. Nummer staat hier wel ergens op de site.

Mar g*dverdomme, wat bin ik by voorbaat skuldig bevonden an saken die deur de overhied suggereerd wurde n.a.v. valse meldingen by instaansjes en ’n diagnose die steld wurd’n is binnen de GGZ. Dérmet hewwe ze ien ding bereikt:

Fan al die ambiesjes die ik vroegah had is niks meer over. En ik trek òk alle registers open om suveul mogelik PGBgerelateerde gelden binnen te slepen. By my is ’t over. De rek is d’r út. En niet onbegrypelik, dacht ik. Ik sil my keurig an de regeltsjes fan de staat houwe mar, de verlinker mut ‘r rekening met houwe dat dat straks òk syn lot is. We hange allemaal onder de groate paraplu fan ’t UWV en de Belastingdienst. Arbeiders en werkgevers beide. Hoeveel werkgevers hewwe nou met disse coronashit ankloppe kinn’n by ’t UWV? Juust! Dan nou niet meer wiize naar de afkeurde arbeider of de gedwongen ontslagene die in de WW zit. Ik bin al went an de vierkante meters en de sfeer fan ’n instelling. De hardwerkende PVDA-er en VVD-er fan nou wacht ‘tselfde lot. Òk die kinne de heup breke.

En dan niet seure. Werke! Tot je su gek wurde fan de pyne dat, je nog ’s an disse column denke.

Harmen Poortman