Complottheorieën? Der bin ik veur opnomm’n weest. Dat wille jou toch niet?

(Column) DOKKUM – Sil ik al of sil ik niet? ‘N column skriive? Ik bin de laaste tiid niet su in de mood. Ik zit niet echt in de vibe, vien ik. Ik krij òk wel ’s de opmerking dat ik wat zuur skriif. Vien ik self òk. Bin òk even bij dokter weest om te séggen dat ik mij wat depressief voel. ,,De motifaasje is d’r wel útslagen, su stadich an.”, zei ik teugen de beeldskoane húsarts.

Vond ze òk niet vreemd: ,,Bist wel núver deur de tiid gaan fanôf de lagere skoal. Dat vormt je.” ,,Ség mar gerust: Ik bin as mongoal behandeld.”, was myn antwoord. Mar ik vien ’t wel best. D’r binne nou ménsen die miene dat ze met de complottheorieën skore kinne op social media. Ik werd veur gek verklaard in de jaren negentig toen ik myn bek open trok. Ik hew dér dus heden dage òk gien tiid veur.

Want ondanks dat ik afkeurd bin mut ik in myn ientsje ’n húshâlding draaiende houwe. Dat lukt niet as ik heule dagen achter de rúten sitt’n blief en onzin verkondig. ‘K hew òk anderhalf kien en die wille òk wel ’s wat met pa ondernimme of even ergens wat vretuh en súpe. Dus, ik mut in actie. En dan mut ik òk wel lache want, ondanks dat ik vroeger moeite had om my staande te houen op ’t HBO hew ik der wel wat opstoken. Je mutte van elke tegenslag ’n káns make. Disse coronatiiden mutte jou útdage om dér geld an te verdienen.

,,Mar dat masto opjaan oan ’t UWV en de belesting.”, is ’t eerste wat ik hoor. En dat doen ik dus òk. ,,Ja mar, dan bist hartstikke gek! Dan hâldst niks oer.” Snappe jim nou wer ik heen wil? As je as jong méns in de knel komme tiidens je studie en je rake an lager wal dan, binne dit o.a. de zinsneedes werstou met te maken krijst. En je wurde dus onzeker. Ik werd verward.

En as je verward binne dan bist ‘net súver’. Net súvere minsken hjerre net yn de mienskip. Die slúte we op. Yn Frentsjert destiids Groot Lankum. Wat hew ik der wat sien beste ménsen. D’r is gien dieper dan dat… Kinst bidde en smeke om der weg te kommen en dat hew ik dus òk deen. Myn gebed is verhoord. Anders had ik hier nou niet in myn luiwammesstoel sitte kinnen om dit op te skriiven.

En d’r is dan nog mar ien weg: Omhoog. Met heul veul liefde en geluk en veul vriendskappen bin ik op plekken weest wer veule fans fan artiesten allinich mar fan drome kinne. Ik hew via vrijwilligerswerk an klussen metwerkt wer ik tot op heden nog de vruchten fan pluk. Radioverslagen, tvklussen, podiumwerk, redaktioneel en as presentator met as útvloeisel ’t digitaliseren fan ouwe films, dia’s en audiotapes. Bovendien vien ik ’t leuk om fytsen te herstellen en eventueel te verkopen. ,,Dat dochsto swart, tink?”

Nee ménsen. Want dat kin hier niet in Noardeast-Fryslân. D’r heerst hier ’n dusdanige achterdocht in de regio dat iederien bang is dat iederien je verlinkt. Dus hew ik ’t UWV útnodigd en fraagt wat ik mocht. Niet wat ik niet mocht. Want dat is mij wel dúdelijk maakt deur de mienskip. Wat ik wél mocht. En dat is nogal wat. Je magge hier in Nederland nogal wat mar dan, mut je dat wel even melde. Hew ik dus deen, dames en heren.

Ik werd frijdag in de stad ansproken deur ’n heurlike dwarslégger en toch goeie jongen met de fraag hoe ik ’t andurf om myself in werkhouding met ’n bosmaaier te plaatsen op facebook. Hij kon der met syn hoofd niet bij. ,,Dan hewwe we dat mar had.” Was myn antwoord: ..Dan kinne we dan allemaal veerder met wer we bleven waren en dan hoeft niemand ‘r meer overin te zitten dat Harmen Poortman iets doet wat niet zichtbaar is veur de autoriteiten.” Want ien ding is my goed dúdelik wurden:

Die achterdocht hier in Noardeast-Fryslân, vaak creëert deur ’t kerkwezen, is de groeizame bodem veur geestesziektes as schizofrenie. Der hew ik met leerd te leven. Mar ik weet gefallen hier in de regio wer de kienders in ’n beskermde woanvorm drukt binne of bewust thúswoanend houden wurde, de ouders ’t bewind voere over de wajongútkering fan de betreffende jongelui en ze vervolgens naar de sportskoal stuurd wurde om af te vallen terwijl ze dikmakers krije in de vorm fan medicatie. ,,Do wist ’t Sietse: die medikaasje hasto noadig. Net seure, hinne. En dyn bést dwaan. Sneon krijst as beleaning alwer in Radler nul punt nul. Kinst wer nei útsjen.”

En wat betreft die bewindvoering: ,, Sietse, wy jouwe dy wat bûscinten en de rest fan de cinten zette wy apart. Foar letter, as Heit en Mem d’r net meer binne. Dat stopje we yn ’n fûns om dy te stipjen. Bist ’t ‘r net mei iens? Dan komst oender ’t bewind fan ’n curator. Dan lûke wy ús hânn’n d’r fanôf. Dus do bist warskòge.” Hoezo wilsbekwaamheid?

Dat is mij gelukkig allemaal bespaard bleven mar ik bin òk in de aanval gaan. Ik hield de touwtsjes redelik in eigen hânn’n. Ik bin altyd baas weest over eigen centen. En de beste teugenaanval op die achterdocht is openbaarhied fan saken. Met andere woorden: Je mutte zorge dat die nieuwskierige hinn’n denke te weten wat jou bij ’t eind hewwe. ‘T is ’n ziekelijke toestand mar, men wil dat. Men hewt of maakt ‘r tiid veur om sich dwaande te houen met ’n ander.

Ik hew der gien tiid veur. Ik digitaliseer films. Ik maak derveur reclame op social media en zelfs op de kabelkrant fan de lokale omroep wer ik stiekumweg toch ’n soort fan mediatraining opdeen hew werdeur ik mij were kin tegen moeilike fragen fan autoriteiten en overheidsorganen. Dus ik bin zichtbaar. Veur de belasting en UWV en òk veur die nieuwskierige hinn’n.

En deur die coronamaatregelen en lockdown die we had hewwe krij ik ’t steeds drukker. Myn boadskap is nogmaals an al die plysjes hier die alle tiid hewwe om op ’n ander te letten: Gaan wat nuttigs doen. Sla ’n slaatsje út die corona. En let mar niet op mij. Want ik hew gien tiid veur complottheorieën. Dér bin ik in myn jeugd veur opnomm’n weest. Dat wille jóu toch niet?

Harmen Poortman